MT- MakineTürk Forum - Makine ve Mühendislik Forumu

Tam Versiyon: TEHLİKELİ KİMYASAL AJANLARI
Şu anda arşiv modunu görüntülemektesiniz. Tam versiyonu görüntülemek için buraya tıklayınız.
Kimya sanayiinde olsun ya da olmasın, tehlikeli kimyasallarla çalışma durumunda olan tüm
küçük ve orta ölçekli işletmeler için bir öneri niteliğinde olan bu metot, kimyasal kaza riskini
değerlendirmek için tehlikenin belirlenmesini, bu kimyasal ajanların kullanımına yönelik
risklerin tanımlanmasını ve böylelikle korunmanın objektif ve doğru olarak planlanmasını
hedeflemektedir.
Metot, spesifik olarak kimyasalların kullanımına ve depolanmasına yönelik uygulamalar içerir
ve maksimum zarara değil, tahmin edilen zarara odaklanmaktadır. Analizi yapılan tehlikeli
durumun gerçekleşme olasılığını, maruziyet sıklığını ve olayın sonucundaki olası sonuçları
tahmin etmeyi temel alan sadeleştirilmiş metotları birleştirerek bu konudaki deneyimi
artırmaktadır. Bu metodun içerdiği parametreler, W.T. Fine Metodu ve INSHT (İspanya
Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü)’ nin geliştirdiği birçok metot içerisinde de
kullanılmıştır. Bu parametreler, aynı zamanda CEN (Avrupa Standardizasyon Komitesi)
tarafından çıkartılan bazı harmonize standartlar (EN 1050 ve EN 1127-1 gibi) için kriter
niteliğindedir.
Önerilen metot, ortamda var olan risklerin büyüklüğünün derecelendirilmesine ve sonuç
olarak düzeltilme önceliğinin rasyonel olarak belirlenmesini sağlayacaktır. Bu nedenle
tehlikeli kimyasal ajanları içeren tesisat, ekipman, proses ve görevlerdeki eksiklikleri
tanımlayarak işe başlamaktadır. Bu eksiklikler yada uyumsuzluklar tehlikeli kimyasal
ajanların “R” ifadeleri ile ilgilidir ve R ifadelerinin kullanılmasıyla tehlikeli durum için objektif
tehlike derecelendirmesi (OTD) elde edilmiş olur. Sonuçların tahmin edilen şiddetini de
dikkate alarak belirlenen “tehlikeye maruziyet düzeyi” ile mevcut risk değerlendirilir ve
incelenen duruma ait tahmini risk derecesi elde edilmiş olur.

RD = OTD x MD x SD (Türkçe)
LR=OHR x LE x LC (İngilizce)

RD : Risk Düzeyi ( Level of risk)
OTD : Objektif Tehlike Derecesi ( Objective hazard rating)
MD : Maruziyet Düzeyi ( Level of exposure)
SD : Sonuç Düzeyi (Level of consequences)
Bu metodun verdiği bilgiler yalnızca rehber niteliğindedir ve amacı işverenlerin risk önleyici
eylemleri, objektif kriterler ışığında öncelik sırasına koymalarını sağlamak, korunma planı
konusunda onlara yardımcı olmaktır. Risk düzeyinin belirlenmesindeki değişkenlerin
tahmininde kullanılan proses aşağıda anlatılmaktadır.

1.1 OBJEKTİF TEHLİKE DERECELENDİRMESİ (OTD)
Hesaba katılan risk faktörleri ve bu faktörlerin olası bir kazayla nedensel ilişkisi arasındaki
bağlantı, objektif tehlike derecelendirmesi olarak tanımlanmaktadır. Bu metotta kullanılan
sayısal değerler ve anlamları Tablo 1’ de gösterilmektedir.
Objektif tehlike derecelendirmesinin yapılabilmesi için Tablo 3 ile desteklenen anketin (Tablo
2) kullanılması önerilmektedir. Anketteki her soruya, cevabına bağlı olarak, bazı durumlarda
tehlikeli kimyasal ajanların varlığından bağımsız, ama genellikle tehlikeli kimyasallara atanan
“R” ifadesine göre bir derece atanmıştır.
Bu nedenle örneğin Soru 5’e verilecek olumsuz cevap, TKA’ nın R-ifadesi R-21 ise kişiyi
“geliştirilebilir” bir derecelendirmeye ya da R1’den R6’ya kadar olan ifadelerden biri ise “çok
yetersiz” bir derecelendirmeye yönlendirecektir.
Anket, tehlikeli kimyasal ajanları içeren tesisat, ekipman ve proseslerdeki yetersizliklerin
saptanmasında temel olarak kabul edilen birtakım sorularla uygunluğun kontrol edilmesine
İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü Müdürlüğü - Ankara
yöneliktir. Yasal ya da düzenleyici birtakım gereklere uygun olarak bazı sorular ankete
eklenebilir ya da soruların yerleri değiştirilerek anket revize edilebilir.

Buna ek olarak, yangın ve patlamaya neden olabilecek uygunsuzluklar, eksiklikler ile ilgili
sorular bu anketten ayrı düşünülebilir. Ankette yer alan bu sorulardan elde edilecek veri,
yangından korunma ile ilgili yasal düzenlemelerle tanımlanan zorunlu yöntemler ile birlikte
değerlendirildiğinde, olayın gerçekleşme olasılığı ve yangın riski seviyesi hakkında fikir
verecektir. Bu şekilde, yangın ve patlama riski değerlendirilmiş ve açıklığa kavuşmuş
olacaktır.
Bu nedenle mevcut risk faktörleri ve tehlikeli kimyasal ajanın “R” risk ifadesinden öğrenilen
gerçek tehlikesi doğrultusunda sorulacak her soruyla, “çok yetersiz”, “yetersiz” ya da
“geliştirilebilir” (soru uygulanabiliyorsa) gibi derecelendirmeler yapılabilecektir. Verilecek
olumsuz cevap, ortamda tehlikeli kimyasal ajanın bulunmadığı anlamına geldiğinden,
“Anahtar” soru olarak sorulan Soru 1’e herhangi bir derecelendirme yapılmaz ve bu durumda
ankete devam etmek gereksizdir.

Verilecek tüm cevapların değerlendirilmesiyle “çok yetersiz”, “yetersiz”, “geliştirilebilir” ya da
“kabul edilebilir” derecelendirmeler, aşağıdaki kriterlere göre yapılmaktadır:
(a) Eğer sorulardan herhangi birinin derecelendirmesi “çok yetersiz” veya uygulanabilir
soruların derecelendirmelerinin 50%’den fazlası “yetersiz” ise tüm anketin
derecelendirmesi “çok yetersiz” dir.
(b) Derecelendirmenin “çok yetersiz” olmaması durumunda eğer sorulardan herhangi birinin
derecelendirmesi “yetersiz” veya uygulanabilir soruların derecelendirmelerinin 50%’den
fazlası “geliştirilebilir” ise tüm anketin derecelendirmesi “yetersiz” dir.
© Derecelendirmenin “çok yetersiz” veya “yetersiz” olmaması durumunda eğer sorulardan
herhangi birinin derecelendirmesi “geliştirilebilir” ise tüm anketin derecelendirmesi
“geliştirilebilir” dir.
(d) Diğer tüm durumlarda derecelendirme “kabul edilebilir” dir.

1.4. RİSK DÜZEYİ
Bu noktaya kadar takip edilen tüm adımlar objektif tehlike derecelendirmesi, maruziyet
düzeyi ve sonuç düzeyi çarpımı olan Risk Düzeyinin belirlenmesi içindir. (Tablo 6)
Tablo 7 risk düzeyinin tanımlanması için belirlenen 4 dereceyi belirtmektedir.