Ana içeriğe devam edin.

MT-TOPLULUK

Hoş Geldin, Ziyaretçi!

Başta Türkiye olmak üzere her yerde kendini geliştirme odaklı projeler geliştirmeyi ve içerik üretmeyi hedefleyen bir projeyiz. Burada herkes bir şeyler yapmak zorunda. Evet sen yardım alıyorsan yardım etmeyi de öğrenmen gerek.Mühendislik,tasarım,ücretsiz eğitimler gibi bir çok şey seni bekliyor.

(Sadece ziyaretçiler tarafından görüntülenir.)

Hoş Geldin, !

Kayıt işleminiz başarıyla tamamlandı. Sitemizde üyelikler e-posta onaylı olduğu için hesabınızı onaylamanız gerekiyor. Kayıt olduğunuz e-posta adresinin gelen ya da istenmeyen (spam) kutusunu kontrol ederek hesabınızı onaylayabilirsiniz. e-Posta gelmediyse veya farklı bir sorun yaşıyorsanız bizimle İletişim sayfasından irtibat kurabilirsiniz.

(Sadece hesabı aktif edilmemiş kullanıcılar tarafından görüntülenir.)

BOYA SEKTÖRÜNDE SOLVENT KULLANIMI

Konu

#1
Diğer maddeleri fiziksel olarak çözebilen maddeler anlamına gelen solventler, gerek sanayi
ürünlerinin üretiminde ara ürün, gerekse günlük yaşamda son ürün olarak yaygın şekilde ve
yüksek miktarlarda tüketilmektedir. Solventler boya, cila, yapıştırıcı gibi kimyasal
maddelerden, ayakkabı ya da mobilya gibi son ürünlerin üretimine kadar çok çeşitli alanlarda
kullanılmaktadır.
Solventlerin bu şekilde yaygın olarak kullanılması solventlere ya da solvent buharlarına
maruziyeti kaçınılmaz kılmaktadır. İşyerlerinde solventlere başta solunum ve deri teması
yoluyla yüksek düzeyde ve uzun süreli maruziyet söz konusu olmaktadır.
Solventler sağlık açısından tehlikelere sebep olmakla birlikte yanıcı, uçucu, kolay buharlaşır
özelliğe sahip olduklarından işyeri ortamında solvent buharlarının patlayıcı karışımlar
oluşturma ihtimali çok yüksektir. İşyeri ortamında bulunan solventler yangın ve patlamalara
neden olabilmektedir.
Solventlerin en yaygın olarak kullanıldığı sektörlerden biri de boya sektörüdür. Boyanın bir
bileşeni olan solventler boyanın akma direncini ayarlamak ve reçineyi çözelti haline getirmek
için kullanılır.
Bu çalışmada, solventlerin boya sektöründe kullanımı, iş güvenliği açısından solventlerin
tehlikeleri ile solventlerin güvenli kullanım ve depolanmasına ilişkin önlemler hakkında
bilgiler yer almaktadır.
1.GİRİŞ
Solventler diğer maddeleri fiziksel olarak çözebilen daha dar bir tanımla gaz, sıvı ve katı
haldeki diğer maddeleri çözen organik ve inorganik sıvılardır. Çözünme sırasında ne solvent
ne de çözünen kimyasal bir değişikliğe girer.
Organik ve inorganik solventler mevcuttur. Amonyak, karbon dioksit, fosfor tribromür ve su
inorganik solventlerdir. Karbon içeren solventler ise organik solventler olarak
adlandırılmaktadır. Organik solventlere örnek olarak hidrokarbon solventler, alkoller, eterler,
esterler, aminler verilebilir.
Solventler endüstride çeşitli amaçlarla kullanılırlar. Boya ve matbaa mürekkebi yapımı,
tekstilve kağıt sanayiinde elyafın yayılabilir bir hamur haline getirilmesi, bazı katı maddelere,
şekil alabilir plastik hamur özelliğini kazandırma, yağ ekstraksiyonu, metallerin yağlı
maddelerden arıtılması, kuru temizleme işleri, kimyasal maddeleri çözerek etkileşmelerini
sağlayacak reaksiyon ortamının oluşturulması en çok kullanıldığı işlerdir.
Solventlerin en yaygın olarak kullanıldığı sektörlerden biri de boya sektörüdür. Solventler
boyada boya üretimini ve boyanın uygulanmasını kolaylaştırmak için kullanılmaktadır.
2.BOYA SEKTÖRÜNDE SOLVENT KULLANIMI
2.1 Boyanın Yapısı

Boya bir bağlayıcı içine katılmış değişik maddelerin bir araya gelmesinden oluşan bileşik bir
malzemedir. Boyanın içeriğini bağlayıcı, pigment, solventler ve diğer katkı malzemeleri
oluşturur.
Boyanın bir bileşeni olan solventler boyanın vizkozitesini ayarlamak, katı veya çok kalın olan
reçineyi çözelti haline getirmek böylece boya üretimini ve boyanın uygulanmasını
kolaylaştırmak için kullanılmaktadır.
Solventler uçucudur, boya tabakasının bir parçası olmazlar. Solventler akıcılığı ve boyanın
uygulanma özelliğini ve boyanın sıvı haldeki kararlığını etkiler. Solventlerin temel
fonksiyonu boyadaki uçucu olmayan bileşenler için taşıyıcı olmaktır. Boyanın içindeki
solvent buharlaştıktan sonra boyanın geri kalan kısmı yüzeye sabitlenir. Solvent bazlı boyalar
çeşitli solvetlerin kombinasyonunu içerebilirler, örneğin alifatik, aromatik, alkoller ve
ketonlar gibi.
Pigmentler boyaya renk, örtücülük özelliklerini veren ve boyanın katılaşmasına yardımcı
solventlerde ve bağlayıcılarda çözünmeyen tanecikli katılardır. Bağlayıcı ya da reçine,
pigment ve dolgu maddelerinin içinde homojen olarak dağıldığı ve boyanın film oluşturan
bileşenidir. Bağlayıcı yapışmayı sağlar, pigmentleri birbirine bağlar ve kalıcılık, esneklik ve
sertlik gibi boyanın birçok özelliğini etkiler.
Boyadaki bu üç temel bileşenin yanısıra boyanın yüzey gerilimini, akışkanlık özelliklerini,
bitmiş haldeki görünümünü ya da UV ışınlarına direnç veya bakteri oluşumunu engelleyici
vb. özellikleri sağlamak için başka katkı maddeleri de eklenebilir.
2.2 Boyada Kullanılan Solventler
Boyada kullanılan solventlerin birinci görevi boyaya sürülebilir veya püskürtülebilir bir
kıvam sağlamak ve boyanın uygulanmasından sonra uçup giderek boyanın yüzeye ince bir
tabaka halinde yapışmasını sağlamaktır. Bunun dışında solventler boyayı oluşturan değişik
organik bileşenlerin birbirleri içinde çözünmelerini, boyanın düzlenmesini, kuruma zamanını
ve yüzeye yapışma kuvvetini etkiler.
Reçineye konulan bir solvent önce zincirler arasına girerek zincirleri birbirinden ayırmaya
çalışır. Biraz daha solvent eklenince zincirler birbirinden iyice uzaklaşırlar. Bunun sonucu
olarak da kenetlenmiş zincirler birbirlerinden ayrılırlar ve viskosite hızla düşer.
Boya sanayisinde en çok kullanılan solventler hidrokarbon solventlerdir. Hidrokarbon
solventler hem ucuz olmaları hem de yağ, alkit, vernik ve diğer reçineleri iyi çözmeleri
nedeniyle tercih edilir. Hidrokarbon solventler grubundan alifatik hidrokarbonlardan 
nhekzan ve n-heptan, aromatik hidrokarbonlardan ise toluen, ksilen ve etilbenzen en çok tercih
edilen solventlerdir. Bunların yanısıra halojenlenmiş hidrokarbon solventler, alkoller,
ketonlar, esterler ve eterler de boya üretiminde kullanılırlar.
Geçmişte boya sanayisinde aromatik hidrokarbon solventlerden benzen çok yaygın olarak
kullanılmaktaydı. Kanserojen olması nedeniyle benzen kullanımı nadir görülmektedir.
Günümüzde aromatik hidrokarbon solvent olarak en yaygın olarak kullanılanlar; toluen ve
ksilendir. Toluen daha kolay bulunabildiği için ksilenden daha çok kullanılır. Aslında birini
diğerinin yerine kullanmak genel olarak bir sorun çıkarmaz. Toluen ve ksilen dışında az da
olsa kullanılan diğer aromatik solventler; n-propil benzen(kümen), n-bütil benzen ve izobütil
benzendir. Aromatik solventler alifatik solventlere göre çok yüksek çözücü güce sahiptir.
Alkoller, esterler, glikol esterleri ve asetatları ve ketonlar oksijenli solventler grubunda olup
boya sektöründe hidrokarbonlarda çözünmeyen reçineleri çözmek için kullanılmaktadır.
Oksijenin bulunması nedeniyle polar özellik kazanan solventin çözücülük kuvveti yükselir.
Ancak oksijenli solvetler hidrokarbonlardan daha pahalı oldukları için sanayide kullanımı
hidrokarbonlara göre daha azdır.
Alkoller arasında çözücü gücü en yüksek olan metanol toksik etkisi ve çok çabuk
buharlaşması nedeniyle çok fazla kullanılmaz. Boya sanayisinde etanolün de kullanımı yaygın
değildir.
Glikol eterleri ve asetatları yağ, doğal reçine, alkit akrilik, nitroselüloz, etil selüloz, polistiren,
polivinilasetat gibi polimerleri çözmede kullanılır. Etilen glikollü ürünlere toksik olmaları
sebebiyle son yıllarda ilgi azalmıştır, propilen glikol türevlerine ilgi artmıştır.
Ketonlar grubundan aseton çok iyi bir çözücü olmasına karşın yüksek buharlaşma hızı
nedeniyle pek tercih edilmemektedir. Metil etil keton ana çözücü olarak lake boyalarda
kullanılmaktadır. Çözücülük gücü asetona yakındır ve ondan daha yavaş buharlaşır.
2.3 Boya Sektöründe İş Güvenliği
Boya fabrikalarında veya imalathanelerde olan kazaların çok büyük bir kısmı solventlerin
sebep olduğu yangınlar ve patlamalardır. Solventler hidrokarbon esaslı kolay buharlaşabilen
kimyasallar olduğu için kolay yanarlar, patlayabilirler ve az veya orta şiddette toksiktirler.
Boya sanayisinde kullanılan solventlerin kuvvetli çözücü olmaları yanında aranan diğer
önemli özellikleri de tutuşma, patlama ve toksik etkilerinin düşük olmalarıdır.
Solventler aşağıda belirtilen özellikleri nedeniyle işyeri ortamında iş güvenliği açısından
tehlikelidir.
Solvent buharlarının işyeri ortamında bulunması patlamaya neden olabilir. Bir patlamanın ya
da yangının olabilmesi için üç bileşenin olması gerekmektedir; yanıcı buharlar (solvent
buharları), oksitleyici (genellikle havada bulunan oksijen) ve bir alev kaynağı. Bir maddenin
yanıcı özelliğe sahip olabilmesi uçuculuğuna ve patlama sınırlarına bağlıdır.
Belli sıcaklık derecesinde, buhar basıncı yüksek olan bir maddenin uçuculuğu, diğerlerine göre
daha fazla demektir. Solventler genel olarak çok uçucu kimyasallardır.
Yanıcı bir sıvı olan solvent buharları hava ile belli konsantrasyonlarda karışımlar
oluşturduğunda ve alev kaynağının bulunması halinde hızlı bir yanma ve patlama
gerçekleşebilir. Bu belirli buhar/hava konsantrasyonu “parlayıcılık aralığı” veya “patlama
aralığı” olarak adlandırılır. Parlayıcılık aralığında karışım alev alırsa parlama ya da alev
oluşumu olabilir. Parlayıcılık aralığının sınırları Alt Patlama Limiti (LEL) ve Üst Patlama
Limitidir (UEL). Alt patlama limiti buhar/hava karışımının yanıcı olduğu havadaki en düşük
buhar konsantrasyonudur. Üst patlama limiti buhar/hava karışımının yanıcı olduğu havadaki
en yüksek buhar konsantrasyonudur. LEL/UEL buharın havadaki hacimsel yüzdesi olarak
ifade edilir. LEL ve UEL verileri aksi belirtilmedikçe normal sıcaklık ve basınç değerlerinde
belirlenmiştir. Parlayıcılık Limitleri basınç ve sıcaklık değişimi ile değişebilir. Genellikle
sıcaklık artışı LEL’i düşürken, UEL’i yükseltir.
Parlama noktası, yanıcı sıvıların sınıflandırılması için daha genel olarak kullanılır. Bir
solventin kaynama noktası arttıkça parlama noktası da artar. Parlama noktası, sıvının havada
alev kaynağı ile karşılaştığında, alevlenecek bir yanıcı buhar karışımı oluşturmasına kadar
ısıtıldığındaki sıcaklık değeri olarak tanımlanmaktadır. Parlama noktasındaki sıcaklıkta
sürekli yanma gerçekleşmez. Bu durum daha yüksek bir sıcaklık olan yangın noktasıdır.
Parlamanın gerçekleştiği sıcaklık LEL değerine karşılık gelen sıcaklığa çok yakındır. Bu
nedenden dolayı birçok durumda bir maddenin parlayıcılık özelliği değerlendirilirken parlama
noktası alt parlayıcılık sınırındaki sıcaklık yerine kullanılır. Parlama noktası düşük oldukça,
maddenin uçuculuğu, dolayısıyla potansiyel tehlikesi daha yüksek olur.
Kendiliğinden alev alma noktası, solventlerle yüksek sıcaklıklarda çalışmanın gerektiği
proseslerde önem kazanır. Eğer sıcaklık yeterince yüksekse havadaki solvent buhar karışımı
alev kaynağı olmadan kendiliğinden alev alır. Kendiliğinden alev alma noktası, yanıcı buhar
ve hava karışımının alev kaynağı olmadan alevlendiği minimum sıcaklıktır. Genellikle
kendiliğinden alev alma sıcaklığı kimyasalın kaynama noktasının epeyce üzerindeki bir
sıcaklık değeridir. Solventlerin kendiliğinden yanma sıcaklığı çok yüksektir. Boyanın
depolandığı ve kullanıldığı koşullarda kendiliğinden parlama olayı pek görülmez. Yalnız
yanıcı yüzeyler üzerine sürülen alkit boyalarında havanın oksijeni ile kuruma sırasında ısı
açığa çıkar. Bu ısı yeterli bir şekilde uzaklaştırılmazsa yangına yol açabilir. Her zaman
kendiliğinden alev alma sıcaklığının oldukça altında çalışılması tavsiye edilir.
Solvent seçimi yapılırken, güvenlik açısından, solventlerin parlama noktaları incelenmelidir.
Eğer parlama noktası çalışma ortamının sıcaklık derecesinden daha düşük olan bir solventin
kullanımı zorunlu ise, çok sıkı güvenlik önlemleri alınmalıdır.
3. SOLVENTLERİN GÜVENLİ KULLANIMINA İLİŞKİN ÖNLEMLER
Solventler birçok sanayi kolunda gereklidir ve yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak
solventler göreli olarak düşük kaynama noktaları (yüksek uçuculuk) nedeniyle tehlikeli olarak
kabul edilirler. Aslında düşük kaynama noktası birçok uygulama için istenen bir özelliktir;
örneğin istenen film kaplamasının veya yapıştırıcının elde edilebilmesi için proseste
kullanılan solventin buharlaşması gerekmektedir. Ancak solventin düşük kaynama noktasına
sahip olması demek, ortam sıcaklığında depolama ve proses şartları uygun bir şekilde kontrol
altına alınmadıysa parlamaya sebebiyet verecek solvent buharlarının oluşması demektir. Bu
kontrol işlemi “risklerin yönetimi” olarak bilinmektedir. Başarılı kontrol sistemleri patlama
ve yangına sebep olabilecek gereksiz solvent buhar salımlarının azaltılmasını sağlar. Bazı
temel önlemler aşağıda verilmektedir;
1. İşçiler, kullandıkları solventin fiziksel ve kimyasal özellikleri ve güvenli kullanımları
konusunda bilgi sahibi olmalıdır.
2. Tedarikçi firma tarafından sağlanmış olan Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MSDS)
okunmalıdır.
3. İşyeri ortamındaki, yanıcı solvent buharlarının varlığı, solventin parlama noktası ve
patlayıcılık sınırları kullanılarak tahmin edilebilir. Düşük parlama noktası (55°C’den
düşük) solventin daha tehlikeli olduğunu ve daha dikkatli kullanılması gerektiğini
işaret eder.
4. Kendiliğinden alev alma sıcaklığı, yanıcı/parlayıcı solvent karışımının havada kendi
kendine alev almasından önceki maksimum sıcaklığı vermesi açısından bir yol
göstericidir. Kendiliğinden alev alma sıcaklığı ile çalışma sıcaklığı arasında anlamlı
bir güvenlik marjini bırakılmalıdır.
5. Solventlerin duman zerrecikleri solventin parlama noktasının altında bile parlayıcı
olabilir. Duman (mist) ve spreylerin önlenemediği durumlarda özel güvenlik tedbirleri
alınmalıdır.
6. İşyeri havasındaki parlayıcı solvent buharlarının alev almasına sebep olacak pek çok
alev kaynağı mevcuttur;
a. Sigara, kaynak, ya da çıplak alev kaynağını solvent buharlarının bulunması
muhtemel yerlerden uzak tutmak gerekmektedir.
b. Ex-proof (kıvılcım çıkarmayan) malzemeler kullanılmalıdır.
c. Sıcak bölgeler ve yüzeyler kontrol altında tutulmalıdır. Çünkü, sıcak yüzeyler
endüstride çok fazla görülür ve yanıcı solvent-hava karışımının doğrudan ya da
dolaylı olarak alev almasına sebep olur. Doğrudan alev alma, sıcak yüzeyin
sıcaklığının ortamda çoğunlukla bulunan solvent-hava karışımının kendiliğinden
alev alma sıcaklığının üstünde bir sıcaklıkta olması halinde olur. Dolaylı alev
alma, maddenin sıcak yüzeyden kaynaklanan bir yanma ya da dumansız alev
alması halinde gerçekleşir. Endüstrideki sıcak yüzeylere örnek olarak; fırın ya da
büyük ocakların duvarları, elektrikli araçlar ve ısıtma boruları verilebilir.
d. En az farkında olunan alev alma kaynağı statik elektiriktir. Statik elektriğin alev
kaynağı oluşturmasına ilişkin riskleri azaltmak için;
i. Ekipmanların topraklanmasının sağlanması,
ii. Topraklama direncinin kontrolünün yapılması; topraklama direncinin 10
Ohm’dan küçük olmasının sağlanması,
iii. Dolum sırasında sıçrama olmamasının sağlanması,
iv. Boruların içinde akan sıvının hızının sınırlandırılması,
v. Yük dağılımının olması için beklenmesi,
vi. İletken hortumlar kullanılması gerekmektedir.
e. Elektrik düğmesini açmak eğer bölgede gaz birikimi varsa çok tehlikelidir.
f. Parlama noktaları 40°C’den düşük olan hidrokarbonlar plastik kaplara
doldurulmamalıdır.
g. Parlayıcı solventlerin kullanımından sonra temizlik için sıkıştırılmış hava
kullanılmamalıdır.
h. Anti-statik koruyucu giysiler ve ayakkabılar giyilmelidir.
7. Solvent buhar konsantrasyonu, solventin Alt Patlama Sınırının altında olmalıdır.
a. Eğer mümkünse parlama noktasının 15°C ile 20°C altında çalışılmalıdır.
b. Uygun havalandırma sağlanmalıdır: Güvenliği sağlamak için buharlar Alt Patlama
Sınırının %25’inden az olacak seviyeye kadar seyreltilmelidir. Havalandırmayı
sağlamak için en kolay yol kapı ve pencerelerin açılmasıdır, ancak birçok durumda
mekanik havalandırma da gereklidir. Havalandırma, solventin parlama noktasının
üstünde sıcaklıklarda çalışma zorunluluğu varsa daha da önem kazanır.
Havalandırma çıkışı, yer seviyesinden en az 3 m yüksekte olmalı ve binanın kapı
veya pencerelerinden 3 m uzaklıkta olmalıdır. Saatte 6 tam hava değişimi
yapılmalıdır. Oluklarda alarm bağlı bir detektör bulundurulması gereklidir.
8. Eğer alev kaynağı yok edilip, sıcak bölgelerden tamamen kurtulma sağlanamıyorsa,
sistemden oksijenin yok edilmesi gerekmektedir. Böylelikle oksitleyici kaynak ortadan
kalkacaktır. Bunun sağlanması için asal gazlar (örn. azot çadırı) kullanılabilir.
9. Solvent buharlarının havadan ağır olduğu ve yere çöktükleri unutulmamalıdır.
10. Hatalar ve vakalar, küçük dökülmeler ve kaçaklar dahil, raporlanmalıdır. Bu raporların
değerlendirilmesi gelecekteki daha büyük olayları önleyecektir.
11. Yangınlar, dökülmeler ve kaçaklarla ilgili olarak acil durum planları hazırlanmalıdır;
örn. alarm sistemi kurulması, yangın söndürme ekipmanlarının hazırlanması, güvenli
taliye prosedürelerinin hazırlanması
4. SOLVENTLERİN GÜVENLİ DEPOLANMASINA İLİŞKİN ÖNLEMLER
Solventler alevlenebilir özellikte oldukları için, solventlerin depolanmasında tedarikçilerin
sağladıkları teknik bilgiler ve talimatlara uygun hareket edilmelidir.
Solventlerin depolanmasında aşağıdaki önlemler alınmalıdır;
1. Solventlerin birçoğu havadan ağırdır ve yerde birikmektedir. Bu nedenle, depolama
yerleri havalandırılması daha güç olan zemin ya da bodrum katları olmamalıdır.
2. Solventler işyerlerinde parlayıcı maddeler için uygun paslanmaz ya da demir, çelik
dolaplarda ve yanmaz kaplarda saklanmalıdır.
3. Dolapların dışında sadece günlük kullanılacak miktar kadar solvent tutulmalıdır.
Solventlerin depolama kabinlerinin dışında tutulduğu yerler iyi havalandırılmalı ve
böylelikle solvent buharları ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Böylelikle palayıcı ortam
oluşumu önlenmiş olur.
4. Boş kaplar kesinlikle çalışma alanında tutulmamalıdır, kaplarda solvent kalmış olabilir ve
bu patlama tehlikesi yaratır.
5. Depolama kabinlerinde birbiriyle reaksiyon verebilecek, uygunsuz kimyasallar birarada
tutulmamalıdır. Bu kimyasalların buharları bir reaksiyon başlatabilir ve bu reaksiyonların
çok yıkıcı etkileri olabilir.
6. Parlayıcı maddeleri barındıran depolama kabinleri alev kaynaklarıdan ve yanabilecek
maddelerden- kutular, bez, paçavra- uzak tutulmalıdır. Depolama kabinlerinin bulunduğu
alanlarda sıcaklık 26 °C’nin altında olmalıdır.
7. Solventler göz ile temas etme ihtimalini azaltmak amacıyla göz seviyesinin altında
kullanılmalı ve depolanmalıdır.
8. Basınçlı tüpler tutuşturucu kaynaklardan uzak tutulmalı, kaba kullanıma ya da ani
hareketlere maruz kalmayacak şekilde korunmalıdır. Solvent tüpleri, buharlarının
uzaklaştırılabileceği çeker ocaklarda doldurulmalıdır.
9. Solventlerin kapakları kapalı tutulmalı, üzerleri örtülmelidir.
10. Solvent kaplarında olabilecek kaçaklar, delikler kontrol altına alınmalıdır.
Son Düzenleme: 12-21-2019, 09:07 PM, Düzenleyen: Hasan AYTAÇ.
Cevapla

Bir hesap oluşturun veya yorum yapmak için giriş yapın

Yorum yapmak için üye olmanız gerekiyor

ya da
Task