Ana içeriğe devam edin.

MT-TOPLULUK

Hoş Geldin, Ziyaretçi!

Başta Türkiye olmak üzere her yerde kendini geliştirme odaklı projeler geliştirmeyi ve içerik üretmeyi hedefleyen bir projeyiz. Burada herkes bir şeyler yapmak zorunda. Evet sen yardım alıyorsan yardım etmeyi de öğrenmen gerek.Mühendislik,tasarım,ücretsiz eğitimler gibi bir çok şey seni bekliyor.

(Sadece ziyaretçiler tarafından görüntülenir.)

Hoş Geldin, !

Kayıt işleminiz başarıyla tamamlandı. Sitemizde üyelikler e-posta onaylı olduğu için hesabınızı onaylamanız gerekiyor. Kayıt olduğunuz e-posta adresinin gelen ya da istenmeyen (spam) kutusunu kontrol ederek hesabınızı onaylayabilirsiniz. e-Posta gelmediyse veya farklı bir sorun yaşıyorsanız bizimle İletişim sayfasından irtibat kurabilirsiniz.

(Sadece hesabı aktif edilmemiş kullanıcılar tarafından görüntülenir.)

MAKİNETÜRK İletişim 
MAKİNETÜRK İletişim 

Duyuru1: Son zamanlarda aktvasyon maili üye olmak isteyenlere ulaşmakta zorlandığı tespit edilmiştir. Arka planda çalışmalar başlamıştır, sorun düzelecektir.
Duyuru2: Hesabını AKTİF edemeyen arkadaşlar " makineturkinfo@gmail.com " adresinden hesabını aktif edebilir.

Malzeme Bilgileri - Metal ve Alaşımları

Konu

#1
Metal ve Alaşımları

Metaller ve alaşımları mühendislikte en yaygın olarak kullanılan malzemelerdir ve genellikle demir esaslılar ile diğerleri olmak üzere iki grupta ele alınırlar. 8.1. Demir Esaslı Mühendislik Malzemeleri

Kullanılan metalsel malzemelerin %90’ı demir esaslıdır. Demir esaslı malzemeler karbon içeriğine göre çelikler ve dökme demirler olmak üzere ikiye ayrılırlar:
Çelikler % C 0,05 - 2 Dökme demirler % C 2 - 4,5

Çelikler Çelikler esas olarak Fe-C alaşımlarıdır. Ancak bileşimlerinde sadece karbonun bulunması durumunda (karbon çelikleri) bu çeliklerin bazı özellikleri yetersiz kalır:

• Gevrekliğe yol açmadan 700 MPa üzerindeki dayanımlara sahip olamazlar,
• Sertleşme kabiliyetleri düşüktür,
• Korozyon dirençleri zayıftır,
• Gevrek-sünek geçiş sıcaklıkları yüksektir. Bu nedenle çeliklerde karbon dışında Mn, Si, Cr, Ni, Mo, V, W, Al gibi değişik elementlerle alaşımlama yapılır:

Alaşımlama ile çeliklerin kullanım özelliklerinin (Dayanım, Süneklik, Tokluk, Aşınma Dayanımı, Sertleşebilme Kabiliyeti, Tane Küçültme Etkisi, Korozyon Dayanımı, Yüksek Sıcaklık Dayanımı, Elektriksel, Manyetik Özellikler vs) ve imalat özelliklerinin (Soğuk Şekillendirilebilirlik, Sıcak Şekillendiril- ebilirlik, Talaşlı malata Elverişlilik, Dökülebilirlik, Kaynak Kabiliyeti, Nitrürlenebilirlik vs) geliştirilmesi mümkündür. Çelikler değişik standartlara göre sınıflandırılır ve kodlanır. Örneğin AISI(ABD) normlarına göre sınıflandırma ve kodlama aşağıdaki şekildedir.

Sınıf Alaşım
Elementleri

Yaygın Örnekler ;
10XX C 1020, 1040, 1060
11XX C,S (Otomat) 1120
2XXX Ni 2130
3XXX Ni + Cr 3140
4XXX Mo + Cr + Ni 4140, 4340
5XXX Cr 5160
6XXX V 6150
7XXX W 7230
86XX Ni + Cr + Mo 8620, 8660
92XX Si 9260

Çelik Türleri

a- Yapı Çelikleri: Profil, lama, çubuk, boru, vb..
Fe 37, Fe 42, Fe 50 (çekme dayanımına göre kodlama- Avrupa)
USA 1010, 1020 vb. Yassı ürünler...
Fe10 Siyah sac Fe12 DKP sac (Tufalı alınmış)
Fe13 ve Fe14 Derin çekme kalitesinde sac
Teneke,
Galvaniz sac, Gemi sacları vb...

b- Islah Çelikleri Su verme / temperleme işlemleri ile özellikleri düzenlenebilir çeliklerdir. Basit karbonlu veya alaşımlı türleri vardır.
c- Sementasyon Çelikleri Yüzeye karbon yayındırılarak, iç kısımları tok, yüzeyleri ise sertleştirilmiş parçaların imalatı için kullanılan çeliklerdir. Düşük karbonlu veya düşük alaşımlı malzemelerdir.
Aran-MAL201 Ders Notları 55
d- Nitrürasyon Çelikleri Yüzeye azot yayındırarak yüzey sertliği sağlanan çelikledir. Orta karbonlu ve nitrür yapıcı element içeren malzemelerdir.
e- Otomat Çelikleri Çok iyi talaşlı imalat özellikleri vardır. Genelde kükürt ile alaşımlı çeliklerdir.
f- Paslanmaz Çelikler: Alaşım elementi olarak yüksek oranda Cr ve Ni içeriren pahalı çeliklerdir. Paslanmaz çeliğin bileşiminde en az %12 Cr bulunması halinde yüzeyde koruyucu bir oksit tabakası oluşur. Değişik türleri vardır.

• Cr içeren ferritik paslanmaz çelikler görece olarak daha ucuzdur (410, 430).
• Ostenitikler ise Cr ve Ni içerir. Bu tür çeliklerin korozyon direnci daha iyidir ve daha kolay şekillendirilebilirler (304, 316).
• Suverilerek ıslah edilebilen martenzitik paslanmaz türleri de vardır. (420, 440)
g- Yay Çelikleri Bu tür çelikler iyi sertleşebilme kabiliyetine sahiptir. Genellikle orta karbonludur ve elastik sınırları yüksektir.
h- Cıvata Çelikleri Soğuk şekil vermeye (ovalamaya) uygun, basit karbonlu veya alaşımlı çeliklerdir.
i- Yüksek Sıcaklık (Boru-Kazan) çelikleri Yüksek sıcaklık kullanımları için düşünülmüştür. Kaynak kabiliyeti iyidir ve yüksek işletme sıcaklıklarında grafitleşme (sementitin grafit ve ferrite fazlarına dönüşmesi) eğilimi düşük çeliklerdir.
j- Düşük Sıcaklık Çelikleri Çok düşük sıcaklıklarda bile yüksek tokluklarını koruyan genellikle Mn veya Ni ile alaşımlandırılmış çeliklerdir.
k- Supap Çelikleri Yüksek sıcaklık dayanımı ve erozyona dayanımı yüksek çeliklerdir, motorlarda kullanılır.
l- Takım Çelikleri: Değişik imalat yöntemlerinde takım malzemesi için düşünülmüş çeliklerdir.
• Sıcak ş Çelikleri Sıcak şekillendirme ve döküm kalıplarında
• Soğuk iş çelikleri: soğuk şekillendirmede
• Kesme takım çelikleri: Talaşlı imalat takımları için kullanılır. m. Rulman Çelikleri Sertlik açısından yüksek karbonlu, yorulma dayanımı açısından ise metallujik olarak temiz (kalıntılar az) kalite çelikleridir.
n- Elektrik Çelikleri Si oranı yüksek çeliklerdir. Bu tür çeliklerde manyetik kayıp azdır. Transformatörler ve elektrik motorlarında kullanılır.
o- Ostenitik Çelikler (manyetik değil) Deformasyon sertleşmesine çok duyarlı malzemelerdir, oda sıcaklığında ostenit faz elde etmek için Mn ile alaşımlama yapılmıştır.
p- Yüksek Dayanımlı Düşük Alaşımlı Çelikler (HSLA Steels) Bu çeliklerde yüksek dayanım ve şekillendirilebilme kabiliyeti, mikro alaşımlama ile ekonomik olarak sağlanır (Ti, Nb, V gibi). Bu malzemelerde özellikler etkili bir alaşımlama ve kontrollü ısıl / mekanik işlemlerle geliştirilir. Bu mazemeler özellikle otomotiv sektöründe sac kaporta malzemesi olarak kullanılır. Yüksek dayanımlar hafif tasarımlara imkan sağlar, ayrıca imalat kolaylığından dolayı da tercih edilirler.
r- Maraging Çelikleri: Çok yüksek çekme dayanımlarına sahip çeliklerdir(2000-3000Mpa). Ayrıca yüksek sıcaklık dayanımınları da yüksek
Aran-MAL201 Ders Notları 56
Aran-MAL201 Ders Notları 57
olduğundan stratejik malzemelerdir. ki ayrı dayanım artırma mekanizması birlikte vardır: martenzit dönüşümü ve yaşlandırma. Günümüzde birçok stratejik uygulama için (örneğin askeri amaclı) gerekli çeliklerdir.
s- Süperalaşımlar: 1000 C üzerindeki sıcaklıklarda dahi yüksek dayanımlı ve kararlı çeliklerdir.
t- Dökme Çelikler: Çeliğin dökülebilme kabiliyeti çok iyi değildir. Bu nedenle sadece plastik şekil verme (dövme gibi) yöntemleriyle imalatın zor olduğu (çok büyük parçalar) ve dökme demirlerin dayanımının yetersiz kaldığı durumlarda kullanılırlar.

Dökme Demirler 

Dökülebilme özellikleri çok iyi olan Fe–C- Si alaşımlarıdır. Dayanımları çeliklere oranla düşük ve gevrek malzemelerdir; buna rağmen ekonomikleri ve bazı imalat özellikleri nedeniyle yaygın olarak kullanılırlar. Dökme demirlerde sıvı fazdan soğuma yeterince yavaş olur ise, ve bileşimde grafitin ayrı bir faz olarak ayrışmasını sağlayan elementler (Si gibi) bulunursa,
içyapıda grafit fazı oluşur. Hızlı soğuma >> Sementit + Perlit (Yarı Kararlı) Yavaş soğuma >> Grafit + (Perlit veya Ferrit) (Kararlı)

Dökme Demir Türleri: Bileşimdeki karbonun hangi faz içinde bulunduğu ve bu fazın içyapıdaki dağılım geometrisine göre sınıflanan değişik dökme demir türleri vardır. Bunların kimyasal bileşimleri arasında önemli bir fark yoktur.

a. Beyaz Dökme Demir

Yüksek hızda soğuma neticesi tüm karbon içyapıda sementit içinde bulunur, grafit fazı yoktur. Beyaz dökme demirin bu şekilde adlandırılmasının nedeni kırılma yüzeyinin beyaz veya parlak kristalsi bir yapıda olmasıdır. Beyaz dökme demirler
yüksek sertlik ve kırılganlığa sahiptir ve çoğunlukla mükemmel aşınma ve yıpranma dirençleri için kullanılmaktadır. Ancak beyaz dökme demirlerin talaşlı olarak işlenmesi imkansızdır.
b. Lamel Grafitli (Kır) Dökme Demir

Aran-MAL201 Ders Notları 58
Karbon içyapıda lamel şeklinde grafit fazı içinde bulunur. Koşullara bağlı olarak karbonun bir kısmı perlit içinde de (sementit olarak) bulunabilir:
• Çok yavaş soğuma hızı (Ferrit + Lamel grafitler), dayanım düşük
• Daha hızlı soğutma ile (Perlit + Lamel Grafitler), Karbonun bir kısmı sementit içinde olduğundan dayanım göreceli olarak daha yüksek Gevrek ve çekme dayanımları düşük malzemelerdir. Ancak döküme çok uygun ekonomik malzemelerdir.
Grafitin yağlayıcı etkiye sahip olması nedeniyle, sınırlı bir yağlama gerçekleşir vee aşınmaya dirençleri yüksektir. Talaşlı imalat özellikleri çok iyidir. Grafit lamellerinin olumlu bir etkisi malzemeye titreşim sönümleme özelliği kazandırmasıdır.
c. Temper Dökme Demir

Temper dökme demirin başlangıç malzemesi beyaz dökme demirdir. Beyaz dökme demirde karbon tümüyle sementit
içindedir. Temper dökme demiri elde etmek için beyaz dökme demirler yüksek sıcaklıkta ve uzun süreli bir ısıl işleme tabi tutularak sementit içindeki karbonun küçük parçacıklar halinde grafite ayrışması sağlanır. Ferritik ve perlitik tipleri vardır. Perlit oranı ile dayanım artar. Grafitin lameller halinde bulunmaması ile dayanım ve toklukta önemli iyileşmeler sağlanır.
d. Küresel (Sfero) Dökme Demir
Ferritik ve Perlitik Sfero Demirler

Küresel grafitli dökme demirler kır dökme demirin üretim üstünlükleriyle çeliğin mühendislik üstünlüklerini birleştirir. Bunu sağlayan grafit fazının küresel olarak bulunmasıdır. Sıvı metale yapılan alaşımlama ile katılaşma sırasında grafitler küresel olarak oluştuğundan, temper dökme demirlere göre imalat süreci çok daha kolaydır. Küresel grafitli dökme demir iyi bir akışkanlığa, mükemmel talaşlı işlenebilirliğe ve iyi aşınma direncine sahiptir. Ayrıca bu tür dökme demirin yüksek dayanım tokluk süneklik sıcak işlenebilirlik ve sertleşebilirlik gibi çeliğe benzer özellikleri de vardır. Kullanım özellikleri bakımından en gelişmiş dökme demir türü olarak kabul edilirler.
Cevapla

Bir hesap oluşturun veya yorum yapmak için giriş yapın

Yorum yapmak için üye olmanız gerekiyor

ya da
Task